Hội chứng Hikikomori – bi kịch của xã hội Nhật Bản hiện đại

Không đơn thuần chỉ là lối sống, Hikikomori từ lâu đã trở thành một vấn đề nhức nhối âm ỉ trong xã hội Nhật Bản.

1. Hikikomori là gì?

    Hikikomori được viết là ひきこもりhoặc 引き籠りtrong tiếng Nhật, theo (*)Kotobank có nghĩa là “ở trong nhà, ngừng tất cả các hoạt động và sống một cách lặng lẽ”.

    Còn theo định nghĩa của Bộ sức khỏe, Lao động và Phúc Lợi xã hội Nhật Bản, “hikikomori là tình trạng hơn 6 tháng liên tục ở suốt trong nhà, không đi học, không đi làm và hầu như không có giao lưu gì với người khác ngoài gia đình”. Khác với Neet, Hikikomori vẫn có thể làm việc và học tập tại nhà.

    “Hikikomori” đã chớm xuất hiện trong xã hội Nhật Bản từ những năm 80 của thế kỷ trước và chính thức được gọi tên vào năm 1990.

    Ban đầu, “hikikomori” chỉ xuất hiện ở những thanh, thiếu niên trong độ tuổi từ 13- 29 và thường là nam giới. Qua thời gian, “hikikomori” đã mở rộng phạm vi độ tuổi cũng như đối tượng. Ngày nay, người ta có thể bắt gặp một “hikikomori” ở nữ giới, ở độ tuổi trung niên.

2. Biểu hiện của Hikikomori

•     Sống cô đơn và cách ly: Không chỉ tránh xa xã hội và không tham gia các hoạt động cộng đồng, mà còn là sự tách biệt tinh thần. Người bị ảnh hưởng tránh gặp gỡ người thân và không thiết lập mối quan hệ ngoài gia đình.
•     Rối loạn giấc ngủ: Không chỉ là sự thay đổi trong thói quen ngủ, mà còn là sự đảo lộn toàn diện của chu kỳ sinh học. Họ thường thức trắng đêm và ngủ ban ngày, khiến cơ thể không còn đồng bộ với chu kỳ tự nhiên.
•     Thay đổi cân nặng: Không chỉ là kết quả của lối sống thiếu hoạt động và chế độ ăn không cân đối, mà còn phản ánh sự mất cân đối tinh thần. Cảm giác cô đơn và tách biệt có thể dẫn đến thói quen ăn uống không lành mạnh hoặc tăng cân do cảm giác không phản hồi được.

•     Thất bại trong học tập và sự nghiệp: Không chỉ là kết quả của việc bỏ học hoặc không tham gia vào công việc, mà còn do mất niềm tin vào bản thân và khả năng tạo mối quan hệ xã hội.
•     Mải mê trong thế giới ảo: Không chỉ là sự lựa chọn giải trí, mà còn là cách để tránh xa thực tế và tìm kiếm an toàn trong không gian ảo.
•     Vấn đề tâm lý: Không chỉ bao gồm trầm cảm và lo lắng, mà còn có thể là các rối loạn tâm lý phức tạp, phản ánh sự không ổn định trong tâm trí và cảm xúc.
•     Tự ti và tự đánh giá thấp về bản thân: Không chỉ là cảm giác không được chấp nhận, mà còn là sự thiếu tự tin và tự hào, tạo ra một vòng lặp tiêu cực trong suy nghĩa và hành động.
•    Khó khăn trong việc thay đổi: Không chỉ là sự khó khăn khi cố gắng thay đổi và hòa nhập lại vào xã hội, mà còn là cảm giác không thoải mái và không an toàn khi rời xa môi trường quen thuộc.

3. Nguyên nhân của Hikikomori là gì

    Theo một khảo sát năm 2015 của Văn phòng Nội các Nhật Bản, nguyên nhân khiến cho một người Nhật dần dần tách rời xã hội, sống ẩn dật theo lối “hikikomori” chủ yếu chính là tác động tâm lý từ những trải nghiệm thất vọng trong cuộc sống như bị điểm kém, thành tích học tập tệ, vấp ngã trong công việc, thất tình hoặc bị bắt nạt.

    Áp lực học hành, thi cử

    Hệ thống giáo dục của Nhật Bản cùng với những kỳ vọng quá mức của các bậc phụ huynh đã đặt lên vai các em học sinh hàng ngàn áp lực. Kỳ thi tuyển sinh đại học ở Nhật Bản được xem là một trong những kỳ thi đại học khắc nghiệt nhất hành tinh. Thậm chí, khoảng thời gian luyện thi đại học còn được mệnh danh là “juken jigoku - 受験地獄”, nghĩa là “địa ngục thi cử”.

    Là nạn nhân của bạo lực học đường

    Cùng với sức nặng từ chuyện học hành, nỗi sợ hãi vì là nạn nhân của bạo lực học đường cũng khiến trường học trở thành nỗi ám ảnh với nhiều học sinh, từ đó các em bài xích việc đến trường và dần dần rơi vào hội chứng “hikikomori”.

    Không còn ý chí phần đấu

    Sau khi bong bóng kinh tế tan vỡ, nền kinh tế Nhật Bản trì trệ kéo dài trong một thời gian, tỉ lệ thất nghiệp cao khiến cho nhiều người thời gian này gặp khó khăn khi tham gia vào thị trường lao động.

    Hiện nay, tuy rằng nền kinh tế Nhật Bản đã ổn định hơn so với thời hậu bong bóng, nhưng không thể so sánh với thời kỳ tăng trưởng thần kỳ. Những người trẻ ở đất nước mặt trời mọc dần mất đi ý chí, động lực phấn đấu mà dễ dàng hài lòng với những công việc bán thời gian, họ chọn cách sống tạm bợ thay vì nỗ lực cho sự ổn định lâu dài.

    Ảnh hưởng từ văn hóa xã hội Nhật Bản

    Nhật Bản luôn nổi tiếng là dân tộc có tinh thần trách nhiệm, sống đoàn kết theo chủ nghĩa tập thể. Có lẽ vì vậy, người Nhật thường nghĩ đến cái chung thay vì riêng, thường tránh bày tỏ bản thân, ít tâm sự và chia sẻ với người khác.

    Lâu dần, sự trầm uất dồn nén không nơi tỏ bày sẽ khiến người ta dần tách biệt với xã hội, với thế giới xung quanh.

    Tác động của các sản phẩm giải trí

    Các sản phẩm giải trí ngày nay cũng tác động không nhỏ lên tâm lý của những người mắc hội chứng “hikikomori”. Một bộ phận “hikikomori” được cho rằng gắn với trào lưu văn hóa Otaku với sự say mê cuồng nhiệt, chìm đắm trong thế giới ảo, manga, game, internet,….

4. Hệ lụy của Hikikomori

    Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất

    Sống cô đơn và cách ly có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe tinh thần như trầm cảm, lo lắng, căng thẳng và thậm chí là tự tử. Ngoài ra, lối sống không hoạt động và thói quen ăn uống không lành mạnh có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe thể chất như béo phì, suy dinh dưỡng và các bệnh lý liên quan đến cơ đốt và tim mạch.

    Ảnh hưởng đến các mối quan hệ

    Sự cô đơn và cách ly khiến cho người bị ảnh hưởng mất đi các mối quan hệ xã hội và hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng. Điều này có thể dẫn đến cảm giác cô đơn, tuyệt vọng và cảm thấy cô lập hơn nữa.

    Ảnh hưởng đến nền kinh tế

    Hikikomori có thể gây ra một loạt các vấn đề kinh tế, từ việc không tham gia vào lực lượng lao động đến việc tăng chi phí y tế và xã hội. Việc mất đi nguồn lao động tiềm năng có thể dẫn đến sự giảm sút về sản xuất và sự phát triển kinh tế. Đồng thời, việc cung cấp dịch vụ y tế và xã hội cho những người bị ảnh hưởng cũng đòi hỏi một khoản chi phí lớn từ phía chính phủ và xã hội.

5. Giải pháp cho Hikikomori

    Phía cá nhân

•     Tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên nghiệp: Bước đầu tiên có thể là việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý hoặc các nhà tư vấn để giúp xác định nguyên nhân và giải quyết các vấn đề tinh thần cá nhân.
•     Xây dựng kế hoạch phục hồi: Thiết lập mục tiêu nhỏ và có thể đạt được để dần tái thiết lập mối quan hệ xã hội và tái nhập cuộc sống xã hội.

    Phía gia đình

•     Tạo môi trường ủng hộ: Gia đình có thể cung cấp sự ủng hộ, an toàn và động viên cho người bị ảnh hưởng để họ có thể dần dần tiếp nhận sự kết nối xã hội.
•     Tìm kiếm hỗ trợ từ cộng đồng: Gia đình cũng có thể tìm kiếm sự giúp đỡ từ các tổ chức cộng đồng, như các nhóm hỗ trợ cho người thân và gia đình của người bị ảnh hưởng.

    Phía xã hội

•     Xây dựng mạng lưới hỗ trợ: Xã hội có thể tạo ra các dịch vụ hỗ trợ, như các trung tâm tâm lý hỗ trợ và các nhóm cộng đồng, để cung cấp sự hỗ trợ cho những người bị ảnh hưởng và gia đình của họ.
•     Tạo ra các chương trình tái hòa nhập: Xã hội cũng có thể thúc đẩy việc phát triển các chương trình và dự án nhằm tái hòa nhập những người bị Hikikomori vào xã hội thông qua việc cung cấp cơ hội học tập, việc làm và các hoạt động xã hội khác.

Hiện nay, hội chứng Hikikomori ở Việt Nam có thể chưa phổ biến. Tuy nhiên, trong thế giới hiện đại, sức khỏe tinh thần có xu hướng càng ngày dễ bị ảnh hưởng. Có thể từ những hệ lụy của mạng xã hội, những mối quan hệ toxic, những sự kiện gây sang chấn xảy ra trong cuộc sống của mỗi người.

(*) Kotobank là một trang web của Nhật cung cấp dịch vụ cho phép tìm kiếm nghĩa của các thuật ngữ từ các từ điển và cơ sở dữ liệu có độ tin cậy cao do các nhà xuất bản cung cấp.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. glints.com; 2023; Hikikomori là gì? Đằng sau cách sống tự thu mình vào vỏ ốc của giới trẻ.

2. Nobita (kiala.vn); 2023; Hikikomori là gì? Biểu hiện, nguyên nhân của hiện tượng Hikikomori.

3. vietnamworks.com; 2024; Hikikomori là gì? Hệ lụy và giải pháp hiệu quả cho Hikikomori.

Ngày 10 Tháng 04 Năm 2026, Admin N.