Lịch sử của các chiến binh Samurai: Hành trình xuyên qua lịch sử và văn hóa

Những chiến binh Samurai từ lâu đã trở thành một biểu tượng của xứ anh đào. Nhắc tới Samurai, người ta nhớ ngay tới Bushido – cốt lõi của tinh thần Nhật Bản, huyền thoại về lòng trung thành của 47 lãng nhân từng được dựng thành phim và nhiều những giai thoại anh hùng khác. Tuy nhiên, bạn đã bao giờ thắc mắc cuộc sống của các Samurai thời xưa như thế nào ?

1. Nguồn gốc và Lịch sử

    Bắt nguồn từ động từ “Saburau - さぶらう” trong tiếng Nhật, mang nghĩa là “phụng sự, phục vụ”, khái niệm “Samurai - 侍” ra đời vào những năm 700 sau Công nguyên. Ban đầu, theo đúng nghĩa của từ “Saburau”, họ là những người canh gác, bảo vệ cho các thành viên cấp cao của triều đình. Samurai được các lãnh chúa phong kiến (Daimyo) trọng dụng vì sở hữu những kỹ năng chiến đấu để bảo vệ lãnh thổ của họ trước kẻ thù.

    Dần dà, võ sĩ Samurai được tổ chức thành các nhóm do những lãnh chúa nắm quyền lực chính trị lãnh đạo. Các lãnh chúa này đã thách thức chính quyền trung ương và chiến đấu với nhau để tranh giành quyền lực trên toàn cõi Nhật Bản.

    Theo thời gian, khi bối cảnh chính trị của Nhật Bản thay đổi và các cuộc xung đột khu vực nảy sinh, vai trò của Samurai đã phát triển từ những người bảo vệ đơn thuần thành những chiến binh và lãnh chúa phong kiến đáng gờm. Trong thời kỳ Kamakura (1185 – 1333), Nhật Bản đã trải qua những chuyển đổi đáng kể. Sự trỗi dậy của các gia tộc Samurai hùng mạnh đã dẫn đến việc thiết lập một hệ thống phong kiến, nơi lòng trung thành và sự phục vụ cho một lãnh chúa trở thành nền tảng của bản sắc Samurai. Thời đại này đánh dấu sự trỗi dậy của gia tộc Minamoto và Taira, sự cạnh tranh của họ lên đến đỉnh điểm trong Chiến tranh Genpei, định hình quỹ đạo của lịch sử Nhật Bản. Mạc phủ Kamakura đánh dấu sự xuất hiện của Shogun, một nhà độc tài quân sự nắm giữ quyền lực to lớn. Samurai luôn đi đầu trong các trận chiến và trở nên thành thạo nhiều môn võ thuật khác nhau, bao gồm kiếm thuật, bắn cung và cưỡi ngựa. Thời kỳ này cũng chứng kiến sự phát triển của thanh kiếm Samurai biểu tượng Katana, thứ đã trở thành biểu tượng cho kỹ năng và danh dự của Samurai. Thời Kỳ Sengoku (1467 – 1603), còn được gọi là thời Chiến quốc, được đặc trưng bởi sự biến động chính trị và xung đột quân sự dữ dội. Các lãnh chúa phong kiến (Daimyo) tranh giành quyền lực tối cao và Samurai đóng vai trò quan trọng trong những cuộc tranh giành quyền lực này. Những nhân vật huyền thoại như Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi và Tokugawa Ieyasu nổi lên trong thời kỳ này, cuối cùng dẫn đến sự thống nhất Nhật Bản.

    Mạc phủ Tokugawa được biết đến là một thời kỳ tương đối hòa bình. Do ít có cơ hội chiến đấu, nhiều Samurai đã chuyển sang các vai trò hành chính, giám sát các lãnh địa và thực thi pháp luật. Sự chuyển đổi từ chiến trường sang vai trò quan liêu này đã dẫn đến sự phát triển của các hoạt động văn hóa, bao gồm trà đạo, thơ ca và nghệ thuật. Thế kỷ XIX mở ra một kỷ nguyên mới cho Nhật Bản khi đất nước này phải đối mặt với những áp lực bên ngoài và trải qua những chuyển đổi nội bộ. Sự xuất hiện của các cường quốc phương Tây đã phơi bày những hạn chế của Mạc phủ Tokugawa, dẫn đến sự sụp đổ của nó. Tầng lớp Samurai, từng là xương sống của sức mạnh quân sự Nhật Bản, đã phải đối mặt với những thách thức khi đất nước tìm cách hiện đại hóa và công nghiệp hóa, dẫn đến sự kết thúc của kỷ nguyên của họ.

2. Bushido: Con đường của chiến binh

    Cốt lõi trong bản sắc của Samurai là bộ quy tắc đạo đức được gọi là Bushido (Đạo của Chiến binh), Bushido bao gồm các đức tính như lòng trung thành, lòng dũng cảm, danh dự và kỷ luật tự giác. Samurai được kỳ vọng phải tuân thủ bộ quy tắc này một cách siêng năng và việc vi phạm những nguyên tắc này thường dẫn đến Seppuku (một hình thức tự sát theo nghi lễ). Sự tuân thủ nghiêm ngặt này của Bushido không chỉ chi phối hành động của họ trên chiến trường mà còn định hình cách ứng xử của họ trong cuộc sống hàng ngày. Bushido không phải là một bộ quy tắc chính thức được viết ra mà là một tập hợp các giá trị được truyền qua nhiều thế hệ, định hình nên cách ứng xử và tư duy của Samurai.

    Một trong những văn bản có ảnh hưởng nhất, nắm bắt được bản chất của Bushido là Hagakure còn được gọi là “Sách của Samurai”. Được viết bởi Yamamoto Tsunetomo vào đầu thế XVIII, Hagakure cung cấp những hiểu biết sâu sắc về tư duy Samurai, bao gồm các khía cạnh của lòng trung thành, danh dự, lòng dũng cảm và sự khiêm nhường. Nó bao gồm một tập hợp các giai thoại và suy ngẫm về cuộc sống Samurai và đã trở thành một tác phẩm kinh điển trong việc tìm hiểu triết lý Bushido. Nhiều tài liệu và bài viết lịch sử khác nhau cũng đã đóng góp vào việc hiểu Bushido. Ghi chép về các trận chiến Samurai, thư từ trao đổi giữa các chiến binh và các tác phẩm của các học giả, nhà thơ và triết gia khác nhau ngày nay trình bày các giá trị và nguyên tắc gắn liền với việc trở thành một Samurai. Lòng trung thành (Chuugi 忠義), Danh dự (Meiyo 名誉), Dũng cảm (Yuuki 勇気), Nhân từ (Jin 厚), Trung thực (Makoto 誠), Tôn trọng (Rei 礼), Chính trực (Gi 義), Tự chủ (Jisei 自制), Lịch sự (Reigi 礼儀) và Tính tiết kiệm (Shinsetsu 倹約) là nguyên tắc then chốt của luật Samurai.

    Một trong những Samurai nổi tiếng nhất trong lịch sử Nhật Bản là Miyamoto Musashi. Ông không chỉ nổi tiếng với kỹ năng kiếm thuật xuất chúng mà còn bởi những hiểu biết triết học sâu sắc và những đóng góp cho võ thuật. Danh tiếng và ảnh hưởng của Musashi đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, biến ông thành một nhân vật huyền thoại ở Nhật Bản. Musashi thường được coi là kiếm sĩ vĩ đại nhất trong lịch sử Nhật Bản. Ông được cho là đã chiến đấu hơn 60 trận mà không thua một trận nào, thể hiện sự tinh thông kiếm thuật xuất chúng của mình. Musashi đã phát triển phong cách chiến đấu song kiếm độc đáo được gọi là Niten Ichi – Ryu, nơi ông sử dụng đồng thời cả Katana và Wakizashi. Musashi không chỉ là một chiến binh, ông còn là một nghệ sĩ, nhà thư pháp và nhà văn tài ba. Tác phẩm nổi tiếng nhất của Musashi Gorin no Sho hay “Ngũ luân thư”, là một chuyên luận về chiến lược, chiến thuật và triết học. Nó không chỉ đề cập đến các kỹ thuật võ thuật mà còn cả các khía cạnh tinh thần và tâm linh của chiến đấu và cuộc sống. Nó vẫn là một văn bản kinh điển trong lĩnh vực võ thuật và chiến lược. Ảnh hưởng của Musashi đối với văn hóa Nhật Bản sâu sắc đến mức ông đã trở thành biểu tượng trường tồn của Bushido và tinh thần Samurai.

3. Những chiến binh được đào tạo từ nhỏ

    Những đứa trẻ được chọn để trở thành Samurai sẽ bắt đầu bước vào quá trình đào tạo kiếm sĩ trước khi lên 10, thậm chí là từ năm lên 3 tuổi. Việc đào tạo mỗi chiến binh nhí phụ thuộc vào hoàn cảnh tài chính của từng gia đình.

    Trong các gia đình trung lưu, bé trai được cử đến học tại trường làng hoặc được cha, anh trai hay chú bác chỉ dạy. Còn với những nhà giàu có, họ sẽ đưa con cái của mình đến các trường đào tạo danh giá để học kỹ năng chiến đấu cùng kiến thức về văn học, nghệ thuật.

    Võ thuật, kỹ năng dùng kiếm được coi là rất quan trọng, Samurai nhí học đấu kiếm gỗ khi 3 tuổi và tới khi lên 5 sẽ phải dùng kiếm thật để tập luyện. Bên cạnh đó, đứa trẻ còn được dạy về cưỡi ngựa, bắn cung.

    Ngoài kỹ năng chiến đấu, Samurai cũng được đào tạo trong các lĩnh vực như văn học và lịch sử. Sau thời Kamakura (1185 – 1333), Samurai là tầng lớp có học thức, giáo dục, thuộc kiểu “văn võ song toàn” (Bunbu Ryodo - 文武両道) và rất được coi trọng trong xã hội. Để trở thành những chiến binh thiện nghệ, mỗi Samurai cần có kiến thức chuyên môn về võ thuật và vũ khí. Họ dậy từ lúc 4 giờ sáng và dành cả ngày để học võ, học cách sử dụng kiếm Katana – loại vũ khí trở nên phổ biến trong thời kỳ Kamakura.

4. Địa vị xã hội của Samurai

    Đến tuổi trưởng thành, Samurai được giao đảm nhận nhiều vai trò, trong đó chủ yếu và được biết nhiều nhất là chiến đấu, phục vụ lãnh chúa hay chủ tướng. Sự trung thành của Samurai đổi lấy sự thừa nhận, địa vị xã hội cùng tài sản. Còn những Samurai vô chủ, hoạt động độc lập, không còn gắn kết gì với hệ thống chính trị sẽ được gọi là “Ronin - 浪人” (Lãng nhân).

    Theo hệ thống phân cấp thời Edo của Nhật, Samurai là tầng lớp chiến binh quý tộc và đứng thứ 5 trong hệ thống phân chia giai cấp Tokugawa. Các Samurai chiếm khoảng 10% dân số và hoạt động như những người lính phục vụ lãnh chúa trong mối quan hệ phong kiến “chủ nhân – chiến binh”. Các tầng lớp khác bị cấm sở hữu kiếm dài như Tachi hoặc Katana, nên việc mang theo cả kiếm dài và kiếm ngắn đã trở thành biểu tượng của tầng lớp võ sĩ.

    Các Samurai khi phục vụ sẽ được lãnh chúa trả một khoản tiền trợ cấp. Ngoài ra, họ không được sở hữu đất đai – điều có thể mang lại cho họ thu nhập độc lập với nghĩa vụ của mình. Samurai thường sinh sống xung quanh lâu đài của các lãnh chúa, tạo ra một thị trấn thịnh vượng xung quanh dinh thự.

    Bản thân tầng lớp Samurai cũng có sự phân chia cấp bậc: Samurai cấp cao được quyền trực tiếp diện kiến lãnh chúa và có thể nắm giữ những vị trí thân cận nhất bên cạnh chủ nhân, một số đủ giàu có thể sở hữu các Samurai làm thuộc hạ của mình. Samurai cấp trung giữ các chức vụ trong quân đội, chính quyền và có thể diện kiến lãnh chúa trong một số trường hợp cần thiết. Còn Samurai cấp thấp thường chỉ được trả công đủ sống và đảm nhiệm các công việc như người bảo vệ, người đưa tin, thư ký,....

    Các vị trí trong tầng lớp Samurai phần lớn là cha truyền con nối, nên những cá nhân tài năng sinh ra trong một gia đình thuộc cấp thấp cũng hiếm khi thay đổi được cấp bậc của mình.

5. Chế độ ăn đạm bạc

    Phật giáo có ảnh hưởng sâu sắc đến phong tục ăn uống ở Nhật Bản thời phong kiến, vì vậy bữa ăn của Samurai ngày xưa rất thanh đạm. Do lệnh hạn chế nuôi gia súc, gia cầm làm thức ăn nên bữa ăn chỉ bao gồm gạo, rau củ, trái cây và các thực phẩm chế biến từ đậu nành.

    Gạo là lương thực chính của Samurai và họ thường ăn gạo xát vỏ. Trước khi ra trận, các chiến binh đôi khi được thiết đãi một bữa ăn đặc biệt gồm tảo bẹ, hạt dẻ, bào ngư và uống rượu Sake.

6. Trang phục và vũ khí đặc trưng

    Đặc điểm nhận dạng của tầng lớp Samurai là họ xuất hiện nổi bật với áo giáp, mũ giáp đặc trưng khi ra trận. Bắt đầu từ thời Heian (794 – 1185) áo giáp khá linh hoạt, sử dụng các dải đồng hoặc sắt mạ da. Áo choàng lụa thường được mặc bên ngoài áo giáp trong thời gian này.

    Khi kỹ thuật chế tác và nguồn tài nguyên mới được phát triển trong thời kỳ Kamakura, áo giáp của Samurai ngày càng trở nên phức tạp hơn. O – yoroi sang trọng và được trang bị các vũ khí mạnh sẽ do Samurai cấp cao mặc, trong khi Do – maru nhẹ hơn dành cho các Samurai bộ binh cấp thấp.

    Về mũ giáp (Kabuto), chúng được làm từ sắt và thép, có nắp ở hai bên và phía sau để bảo vệ cổ người mặc, thường được điêu khắc, trang trí cầu kỳ. Những Samurai quyền quý còn gắn lên Kabuto biểu tượng gia tộc hoặc các vật trang trí khác như mặt nạ kim loại có tạo hình ma quỷ hay râu ria làm từ lông bờm ngựa.

O – yoroi (trái) và Do – maru (phải)

    Các Samurai để kiểu tóc Chonmage, cạo đầu phía trước và để búi tóc nhỏ trên đỉnh đầu. Trang phục thường ngày là Kimono, đến khoảng thế kỷ XII thì thay bằng Hitatare, tới thời Edo chuyển sang mặc Kamishimo.

    Vũ khí thường thấy là kiếm Katana có chiều dài hơn 60cm và Wakizashi dài từ 30cm đến 60cm. Bên cạnh kiếm hay cung nỏ, họ còn sử dụng thứ vũ khí gọi là Naginata, tức một thanh mác gồm lưỡi dao dài 0,6m – 1,2m gắn trên trục gỗ dài 1,2m – 1,5m.

7. Hôn sự

    Hôn nhân thường được sắp xếp đối với các Samurai có địa vị cao, họ sẽ kết hôn với cô dâu thuộc gia đình Samurai có cùng đẳng cấp hoặc cấp cao hơn mình. Còn với những võ sĩ có địa vị thấp hơn, việc kết hôn với thường dân được chấp thuận. Trong những cuộc hôn nhân này, người phụ nữ sẽ mang của hồi môn đến và món tiền này được sử dụng để xây dựng tổ ấm mới của đôi vợ chồng.

    Vào thế kỷ XIII, Samurai nắm giữ quyền kiểm soát đối với vợ và gia đình của họ. Đặc biệt các Samurai có thể ly hôn và kết hôn lần thứ hai, thậm chí lần thứ ba cũng là chuyện bình thường.

8. Samurai là nguồn cảm hứng cho nghệ thuật

    Trong nghệ thuật, văn học và truyền thông, Samurai là nguồn cảm hứng bất tận. Văn học và điện ảnh đương đại thường khai thác khía cạnh tâm lý và cảm xúc trong cuộc sống của Samurai, mang đến góc nhìn sâu sắc hơn về những trải nghiệm của họ ngoài chiến trường. Hơn nữa, những cách diễn giải sáng tạo thông qua tiểu thuyết đồ họa, anime và trò chơi điện tử mang đến những góc nhìn mới mẻ về tinh thần Samurai, kết nối với khán giả đa dạng trên toàn thế giới. Từ hội họa truyền thống Nhật Bản đến các tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số hiện đại, hình ảnh và giá trị của Samurai đã được khắc họa một cách khéo léo, nắm bắt được bản chất và sức ảnh hưởng của họ.

    Ukiyo – e, loại hình nghệ thuật nổi tiếng nhất Nhật Bản, đã cho ra đời những bản in khắc gỗ tuyệt đẹp, khắc họa cuộc đời và huyền thoại của các Samurai. Hai bậc thầy người Nhật là Utagawa Kuniyoshi và Tsukioka Yoshitoshi đã tạo nên những bản in sống động và ấn tượng về các chiến binh Samurai nổi tiếng, những trận chiến và những câu chuyện huyền thoại. Những bản in này thường khắc họa những khoảnh khắc dũng cảm, danh dự và lòng trung thành, nhấn mạnh bản chất của tinh thần Võ sĩ đạo (Bushido) của Samurai. Cùng với những tác phẩm nghệ thuật này, ngày nay các bảo tàng và phòng trưng bày trưng bày tranh chân dung và tranh vẽ của các nhà lãnh đạo Samurai đáng kính, những nhà lãnh đạo đã lưu giữ được hình ảnh chân dung và thể hiện sự uy nghiêm của họ. Áo giáp và vũ khí Samurai cũng là một ví dụ tuyệt vời về tay nghề thủ công của Samurai. Chúng không chỉ mang tính ứng dụng mà còn mang tính nghệ thuật. Những thiết kế áo giáp tinh xảo, mũ trụ được trang trí bằng huy hiệu và mặt nạ, cùng những thanh kiếm được chế tác tinh xảo như Katana đã mê hoặc các nghệ sĩ qua nhiều thế hệ. Các họa sĩ, nhà điêu khắc và họa sĩ minh họa thường thể hiện những chi tiết phức tạp của những hiện vật này, nắm bắt được sự kết hợp giữa hình thức và chức năng trong trang phục Samurai.

    Ảnh hưởng của Samurai không chỉ giới hạn ở các loại hình nghệ thuật truyền thống. Trong nghệ thuật hiện đại và đương đại, tinh thần Samurai tiếp tục truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ diễn giải lại và tưởng tượng lại câu chuyện của họ. Manga và Anime Nhật Bản đã tiếp nhận chủ đề Samurai một cách rộng rãi. Các tác phẩm như “Seven Samurai” của Akira Kurosawa và “Dororo” của Osamu Tezuka đã góp phần vào sự phổ biến lâu dài của các câu chuyện về Samurai. Những sáng tạo gần đây hơn như “Rurouni Kenshin” và “Samurai Champloo” tưởng tượng lại tinh thần Samurai trong bối cảnh đương đại, kết hợp tính chính xác lịch sử với cách kể chuyện sáng tạo. Lĩnh vực nghệ thuật ý tưởng và trò chơi điện tử cũng chứng kiến ảnh hưởng của Samurai. Các trò chơi như “Ghost of Tsushima” tái hiện tỉ mỉ Nhật Bản thời phong kiến, mang đến cho người chơi cơ hội trải nghiệm cuộc sống của một Samurai. Nghệ thuật đằng sau những trò chơi này kết hợp nghiên cứu lịch sử với cách diễn giải giàu trí tưởng tượng, tạo ra những cảnh quan, nhân vật và trận chiến tuyệt đẹp về mặt hình ảnh.

Seven Samurai của Akira Kurosawa

Dororo của Osamu Tezuka

Ghost of Tsushima

    Lịch sử phong phú, nguyên tắc và hình ảnh biểu tượng của các chiến binh Samurai đã để lại dấu ấn khó phai mờ trên nhiều loại hình nghệ thuật thị giác. Thông qua các phương tiện truyền thống và đương đại, các nghệ sĩ tiếp tục lấy cảm hứng từ di sản Samurai, tạo ra những tác phẩm nắm bắt được bản chất của họ và truyền tải giá trị lâu dài của họ đến khán giả trên toàn thế giới. Sự ngưỡng mộ dành cho sự cống hiến không ngừng nghỉ và các nguyên tắc đạo đức của họ đi đôi với sự công nhận về tính phức tạp trong hành động của Samurai trong bối cảnh lịch sử của họ. Khi thế giới tiếp tục phát triển, di sản của Samurai vẫn là nguồn cảm hứng, chiêm nghiệm và khám phá nghệ thuật phong phú.

Samurai không chỉ là chiến binh, mà còn là biểu tượng của danh dự, trung thành và tinh thần thép của người Nhật. Nếu bạn chuẩn bị cho một chuyến đi khám phá xứ sở Samurai, đừng quên mang theo một chiếc vali bền bỉ, sẵn sàng đồng hành trên mọi nẻo đường. Bởi mỗi hành trình đều cần một “vệ sĩ” vững chãi như tinh thần Samurai.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. Thảo Nguyên; 2025; Samurai là gì ? Khám phá biểu tượng võ sĩ đạo huyền thoại của Nhật Bản.

2. Mihaela Manolache; 2023; The History of Samurai Warriors: A Journey through History and Culture.

3. Ái Thương; Cuộc sống của các Samurai thời phong kiến tại xứ Phù Tang.

Ngày 17 Tháng 10 Năm 2025, Admin N.