Phong tục đón năm mới của người Nhật

Người Nhật đón Tết bắt đầu từ ngày 1 tháng 1 dương lịch. Tết ở Nhật thể hiện rõ nét những tinh hoa văn hóa của quốc gia và cho đến bây giờ vẫn còn lưu giữ nhiều phong tục tập quán đặc sắc từ thời xa xưa. Từ những món ăn cho đến hoạt động ngày Tết, tất cả đều mang ý nghĩa sâu xa và thú vị.

1. Nguồn gốc ngày Tết ở Nhật Bản

    Tết ở Nhật Bản tồn tại trước khi Phật giáo du nhập vào Nhật, xuất hiện khoảng thế kỷ thứ 6 sau công nguyên. Người Nhật xem đây là ngày mà vị thần “Toshigami-sama” đến và ban phước lành. Trong văn hóa của họ thần “Toshigami-sama” gắn liền với sự thịnh vượng của con cháu và mùa màng bội thu, đồng thời có mối quan hệ sâu sắc với sức khỏe, niềm vui, niềm hạnh phúc.

    Năm 1873, lịch dương bắt đầu được sử dụng phổ biến và Tết ở Nhật Bản cũng được tổ chức theo lịch dương. Tuy nhiên, ở một số vùng như Okinawa và quần đảo Nansei vẫn còn tục lệ đón Tết theo âm lịch. Các sự kiện Tết Nguyên đán cũng được tổ chức hàng năm tại các khu phố người Hoa ở Yokohama và Kobe.

2. Tết Nhật Bản diễn ra vào ngày nào?

    Ngày Tết của Nhật Bản được gọi là Oshougatsu hay “Chính Nguyệt” theo phiên âm Hán Việt. Sự kiện Oshougatsu không chỉ đánh dấu sự khởi đầu của năm mới mà còn là kỳ nghỉ dài nhất của người Nhật. Tết cổ truyền của người Nhật bắt nguồn từ phong tục chào đón vị thần năm mới Toshigami-sama. Ngày Tết chính thức ở Nhật bắt đầu từ ngày 01/01 đến ngày 03/01 dương lịch hằng năm.

3. Những hoạt động trước ngày Tết ở Nhật

    Cũng giống như các quốc gia khác trên thế giới, người Nhật có nhiều hoạt động trước ngày Tết. Mỗi hoạt động đều mang những ý nghĩa khác nhau như:

    3.1 Tổng vệ sinh nhà cửa – Osouji

    Trước ngày Tết, trên toàn nước Nhật sẽ có một cuộc tổng vệ sinh nhà cửa, công ty, trường học, thần điện, chùa chiền,….Bởi lẽ, người Nhật tin rằng vị thần năm mới Toshigami-sama chắc chắn ghé thăm nhà mình và mang đến những điều may mắn cho gia chủ nên nhà cửa phải thật sạch sẽ, ấm cúng và treo một Shimenawa để đón thần nhập trạch.

    Ngày xưa, việc tổng vệ sinh nhà cửa trước Tết thường diễn ra vào ngày 13/12 dương lịch và được gọi là Susuharai. Tuy nhiên, vì cuộc sống quá bận rộn nên hiện nay việc vệ sinh nhà cửa có thể tiến hành vào cuối tháng.

    3.2 Trang trí nhà cửa

    Sau khi dọn dẹp xong, người Nhật tiến hành trang trí nhà cửa. Đây là một trong những hoạt động không thể thiếu khi đón tết của xứ Phù Tang. Người Nhật thường chọn ngày 28 và 30 để trang hoàng không gian sống. Những món đồ thường xuất hiện trong ngày tết của người Nhật là:

•     Shimenawa: Shimenawa được treo trước cửa nhà với ý nghĩa xua đuổi ma quỷ và chào đón thần linh đến thăm. Ngoài ra, Shimenawa còn tượng trưng cho những điều bình yên, tốt đẹp luôn hiện hữu trong cuộc sống của gia chủ.

•     Kadomatsu: Kadomatsu được làm từ 3 ống tre tươi vát chéo và trang trí bởi cành thông đánh số lẻ cùng các chi tiết khác để trông đẹp mắt hơn, Kadomatsu được đặt ở cạnh cửa nhà hoặc công ty nhằm cầu chúc một năm mới hanh thông, sức khỏe tốt.

•     Wakazari: Wakazari được đặt trong bếp, là một vòng tròn được quấn bằng rơm với ý nghĩa cảm ơn thần lửa và thần nước.

    3.3 Viết thiệp chúc tết - Nengajo

    Thiệp chúc Tết cũng được chuẩn bị xong vào tháng 12. Những tấm bưu thiếp Nengajo có vẽ hình 12 con giáp hoặc in ảnh gia đình, kèm với lời chúc Tết sẽ được gửi đến nhà người thân và những người đã giúp đỡ mình. Gần đây xu hướng gửi thiệp điện tử qua email hay mạng xã hội tăng lên làm số lượng bưu thiếp giảm xuống đáng kể. Tuy nhiên, một tấm thiệp viết tay bao giờ cũng đem đến cảm giác ấm áp và khiến cho người nhận hân hoan hơn. Những gia đình có tang sẽ không nhận và không gửi tấm Nengajo nào trong vòng 1 năm, trường hợp này được gọi là “Mochu”.

4. Phong tục truyền thống ngày Tết Nhật Bản
    4.1 Tham dự lễ hội rung chuông đêm giao thừa - Joya no Kane

    Lễ rung chuông – Joya no Kane là một trong những phong tục lâu đời của Nhật Bản. Trong đêm giao thừa, 108 hồi chuông dài sẽ được gióng lên, đánh dấu năm cũ qua đi và năm mới đã đến. Phong tục này tượng trưng cho sự thanh lọc tâm trí, linh hồn của mọi người trong năm cũ trước khi bước sang năm mới.

    4.2 Thăm chùa đầu năm - Hatsumode

    Người Nhật thường xuất hành viếng chùa hoặc đền thờ vào đêm giao thừa. Đây cũng là một phong tục nổi tiếng nhất của đất nước Phù Tang trong dịp Tết truyền thống. Người Nhật thăm viếng chùa đầu nằm để cầu bình an, hạnh phúc, mong muốn một năm an khang thịnh vượng, dồi dào sức khỏe.

    4.3 Thờ cúng ông bà tổ tiên

    Ngày Tết cũng là dịp con cháu tưởng nhớ đến ông bà tổ tiên. Cụ thể, người Nhật sẽ đặt các loại bánh Tokonoma, bánh dày Ozoni hoặc Sushi lên bàn thờ để tỏ lòng thành kính, sau đó đến thăm hỏi và khấn cáo tiền thân, tổ tiên để họ che chở dẫn dắt hậu thế.

    4.4 Lì xì may mắn - Otoshidama

    Một phong tục Tết Nhật Bản giống với nhiều nước châu Á là lì xì đầu năm. Người Nhật thường lì xì cho trẻ sơ sinh và người lớn tuổi với lời cầu chúc cho người nhận thật khỏe mạnh, vạn sự hanh thông, công việc và học tập luôn thăng tiến.

    4.5 Cùng nhau chơi các trò truyền thống

    Các trò chơi dân gian truyền thống là một nét đặc sắc không thể thiếu trong ngày Tết của Nhật Bản. Ngay trong đêm giao thừa, người Nhật có thể chơi Takoage (thả diều), Hanetsuki (đánh cầu lông), Komamawashi (đánh quay)….Những trò chơi dân gian trở nên sôi động hơn khi đến mùng 2 Tết.

5. Người Nhật ăn gì vào đầu năm mới ?

    Osechi Ryori – Mâm cỗ ngày Tết

    Nếu như Tết Nguyên Đán của Việt Nam có bánh chưng, bánh dày thì Osechi Ryori là món không thể thiếu vào ngày Tết ở Nhật Bản.

    Osechi có mặt hơn 1000 năm trước và bắt đầu với những món ăn đơn giản. Tuy nhiên ngày nay, số lượng món ăn tăng lên đáng kể nhằm thể hiện cho cuộc sống dư dả, viên mãn trong năm mới. Những người nội trợ đa tài của xứ Phù Tang sẽ chuẩn bị món Osechi kỳ công và đặt vào hộp Jubako truyền thống. Chỉ cần ngắm nhìn những chiếc hộp xinh xắn này bạn cũng cảm nhận được không khí Tết ngập tràn.

    Mì trường thọ Toshikoshi Soba

    Trong văn hóa nước Nhật, ngày cuối cùng của năm cũ họ sẽ cùng nhau thưởng thức mì Soba. Vì Soba có sợi mì dài, dai nhưng dễ cắn đứt. Điều này thể hiện cho việc những xui xẻo trong năm cũ cũng được cắt đứt và chào đón năm mới với những may mắn ngập tràn.

    Ngày 31/12 hằng năm các cửa hàng mì Soba lại tấp nập thực khách đến và thưởng thức Toshikoshi Soba. Toshikoshi Soba không chỉ đuổi bỏ xui xẻo mà còn mang đến lời chúc sức khỏe trường thọ.

    Bánh dày Mochi

    Mochi là món bánh quen thuộc của người dân và du khách du lịch Nhật Bản. Chúng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong các dịp lễ như một món bánh vẹn tròn dể dâng lên Thần linh. Vì trong quan niệm của người Nhật, Thần linh sẽ không thích món ăn có hình mũi nhọn nên những chiếc bánh tròn và mềm rất thích hợp để thay thế.

    Người Nhật Bản còn dành riêng một ngày để thưởng thức bánh dày Mochi với tên gọi Kagamibiraki. Vì ăn bánh trước dâng lên Thần linh là một điều bất kính nên người dân sẽ thưởng thức chúng sau khi đã cúng bái xong. Các gia đình thường cắt bánh dày mang đi nướng để ăn chung với súp Ozoni, chấm với đường hoặc ăn cùng với chè đậu đỏ.

6. Một số điều kiêng kỵ vào ngày Tết ở Nhật

    Ngày Tết của Nhật cũng có những kiêng kỵ và nên tránh với mục đích mang đến một năm thuận lợi, may mắn nhất.

•     Người Nhật không dọn dẹp và trang trí nhà cửa vào ngày 29 tháng Chạp vì con số này phát âm gần giống với “Nijyu no kurushimi” – nghĩa là “hai lần nỗi đau”.
•     Số 4 mang ý nghĩa là điềm xấu vì có đồng âm với từ “Tử”, vì vậy người Nhật sẽ hạn chế các hoạt động liên quan đến số 4 trong ngày Tết.
•     Không vay mượn, nợ nần vì người Nhật quan niệm sẽ khiến cho cả năm chìm nhập trong nợ nần, túng thiếu.
•     Kiêng nói những điều xui rủi, không may mắn hoặc khóc trong ngày đầu năm.
•     Không đi giày mới vào buổi tối vì cho rằng ma quỷ, thế lực đen tối sẽ xâm nhập và gây ra những điều nguy hiểm.

Tết ở Nhật Bản mang nét đẹp truyền thống, đáng ngưỡng mộ. Từ những hoạt động lau dọn nhà sạch sẽ, đi viếng đền chùa cho đến việc thưởng thức mâm cơm ngày tết phần nào khắc họa văn hóa nước Nhật rõ nét.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. vietjetair.com; Khám phá Tết Nhật Bản với các phong tục truyền thống thú vị.

2. vietluxtour.com; 2024; Những điều thú vị về phong tục đón Tết ở Nhật Bản, có thể bạn chưa biết.

3. hatoyama.vn; Phong tục đón năm mới của người Nhật.

4. Mayu Senda, Lê Mai; Phong tục đón năm mới của người Nhật.

Ngày 31 Tháng 12 Năm 2025, Admin N.