Nhu đạo Judo – Môn võ thuật của người Nhật Bản

Bạn đã từng nghe đến môn võ thuật không dùng kỹ thuật đấm hoặc đá nhưng vẫn có thể hạ gục đối thủ bằng sự khéo léo và thăng bằng đi kèm với các quy tắc giáo dục và đạo đức nổi bật ? Cùng Ngoại ngữ Trí nhân tìm hiểu về võ Judo, bộ môn đối kháng với lịch sử hình thành hơn một thế kỷ và hiện tại đã được phổ biến trên khắp thế giới.

1. Định nghĩa và ý nghĩa của tên gọi Judo

    1.1 Định nghĩa về Judo

    Judo là một môn võ thuật hiện đại bắt nguồn từ Nhật Bản. Đây là một môn võ không sử dụng đòn đấm, đá nhưng tập trung vào các kỹ thuật ném, khóa, siết và khống chế đối phương bằng sự linh hoạt, thăng bằng và chiến thuật với mục tiêu “hiệu quả tối đa nhưng nỗ lực tối thiếu”.

Thông qua việc rèn luyện tấn công và phòng thủ, Judo giúp người học phát triển toàn diện thể chất, tinh thần và đạo đức. Với những đặc điểm nổi bật, môn thể thao này đã được đưa vào chương trình thi đấu chính thức của Thế vận hội Olympic tại Tokyo năm 1964 và hiện tại được rất nhiều nước trên thế giới theo học và tập luyện.

    1.2 Ý nghĩa tên gọi Judo

    Từ Judo (柔道) trong tiếng Nhật được ghép từ hai chữ “Ju (柔)” nghĩa là mềm mại, uyển chuyển, linh hoạt và “Do (道)” nghĩa là con đường, đạo lý, phương pháp. Do vậy, Judo có thể hiểu là một phương pháp rèn luyện không dựa vào sức mạnh nhưng tập trung vào sự khéo léo, tinh tế và khả năng kiểm soát tình huống một cách bình tĩnh. Tên gọi này cũng thể hiện rõ tinh thần tránh đối đầu trực diện nhưng tận dụng lực và sơ hở của đối phương để chuyển hóa thành lợi thế của bản thân.

2. Nguồn gốc và quá trình phát triển

    Giai đoạn sáng lập

    Judo được sáng lập vào năm 1882 bởi giáo sư Jigoro Kano (1860 – 1938) một nhà giáo dục trẻ tuổi trong thời điểm Nhật Bản đang bước vào thời kỳ hiện đại hóa và các bộ môn võ cổ truyền đang dần bị mai một. Với mong muốn phát triển môn võ thuật hiệu quả và có tính giáo dục cao, phù hợp với bối cảnh hiện đại nhưng vẫn giữ được nét truyền thống của Nhật, ông đã thành lập võ đường Kodokan tại Tokyo và khai sinh bộ môn võ Judo.

    Judo không phải là một môn võ hoàn toàn mới, mà là kết quả của quá trình chắt lọc, tinh giản và cải tiến từ hàng chục môn phái Jujitsu cổ truyền. Jigora Kano đã nghiên cứu sâu các kỹ thuật như ném, siết, khóa khớp và kiểm soát đối thủ trên mặt đất, nhưng lược bỏ hoàn toàn những yếu tố nguy hiểm như đòn đánh vào mắt, cổ hoặc các kỹ thuật gây sát thương cao.

    Từ đó, ông xây dựng hệ thống kỹ thuật rõ ràng để người  học có thể luyện tập an toàn đồng thời cũng khiến Judo trở thành một môn võ thuật đề cao phương pháp giáo dục thể chất, tư duy và trí tuệ đi kèm đạo đức.

Luyện tập Judo tại võ đường Kodokan

Sức ảnh hưởng lan rộng

    Năm 1964, Judo trở thành môn thể thao đối kháng đầu tiên của Nhật Bản được đưa vào Thế vận hội Olympic tại Tokyo. Sự kiện này không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử phát triển mà còn đưa môn võ này ra khỏi biên giới Nhật Bản, trở thành một phần của thể thao toàn cầu. Từ đó đến nay, Judo cũng đã phát triển thêm về hệ thống luật thi đấu hiện đại, phân hạng cân, cải tiến trang phục, huấn luyện trọng tài nhằm giúp đảm bảo công bằng và an toàn cho vận động viên khi thi đấu.

    Giai đoạn hiện tại

    Hiện nay, Judo đã trở thành môn thể thao được nhiều nước trên thế giới lựa chọn luyện tập và giảng dạy, trong đó có Việt Nam. Điều này đã thể hiện được sự công nhận rộng rãi của thế giới đối với triết lý và phương pháp giáo dục của Jigora Kano thông qua môn võ thuật hiện đại này.

3. Võ phục Judo và quy tắc tập luyện

    3.1 Giới thiệu về bộ võ Judogi

    Judogi là bộ võ phục tuyền thống của Judo, được thiết kế theo ý tưởng của giáo sư Jigoro Kano – người sáng lập. Màu sắc trang phục thông thường sẽ là màu trắng và nếu tham gia thi đấu sẽ có thêm màu xanh lam để giúp dễ phân biệt các bên.

    Bộ trang phục này phải đảm bảo các yếu tố:

•     Độ bền cao: Chịu được lực kéo, siết, nắm trong thi đấu.
•     Thoải mái: Hỗ trợ vận động toàn thân.
•     Đúng quy chuẩn: Vừa vặn với cơ thể không quá rộng hoặc ngắn.

    Một bộ Judogi hoàn chỉnh bao gồm:

•     Uwagi (上衣) - Áo khoác: Làm từ vải dệt dày, thường có lớp lót tăng cường ở vai và cổ.
•     Shitabaki (下穿き) – Quần dài: Nhẹ, bền, cho phép chuyển động nhanh và đa hướng.
•     Obi (帯) – Đai: Buộc quanh eo, biểu thị cấp bậc của người tập.

    3.2 Các cấp đai trong Judo

    Cấp đai trong Judo không chỉ thể hiện trình độ kỹ thuật, mà còn phản ánh quá trình rèn luyện, thái độ học tập và đạo đức võ đạo của người tập. Hệ thống cấp bậc được chia thành hai giai đoạn:

•     Kyu (級) bao gồm 6 cấp từ đai trắng đến đai nâu (còn được gọi là hệ thống đai màu).
•     Dan (段) bao gồm 10 đẳng từ đai đen đến đai đỏ.

    Thứ tự các đai được sắp xếp như sau:

   Đai trắng (6 Kyu)

    Đai trắng là cấp bậc đầu tiên trong hệ thống Judo, dành cho người mới bắt đầu. Mục tiêu của giai đoạn này là giúp người học làm quen với môi trường, luyện tập một cách an toàn, xây dựng nền tảng kỹ thuật đúng đắn. Nội dung học tập bao gồm:

    Làm quen văn hóa võ đường (Dojo): Lễ nghi, cách buộc đai, sự tôn trọng đối với bạn tập và huấn luyện viên.

    Kỹ thuật học được: Ukemi (cách thúc té ngã an toàn), Shintai & Tai sabaki (cách di chuyển và xoay người), Kumi – kata (phương pháp cầm nắm áo đối thủ đúng kỹ thuật) và một số đòn ném cơ bản như O – goshi (đòn ném hông lớn), De – ashi – barai (đòn quét chân trước hoặc quét chân tiến), hoặc Osoto – gari (đòn quét chân ngoài lớn).

    Tư duy phát triển: Tư duy kỷ luật, kiên trì và tinh thần đồng đội.

   Đai vàng (5 Kyu)

    Sau khi đã nắm vững các kỹ năng cơ bản, người tập sẽ được nâng lên đai vàng, cấp độ thứ hai trong hệ thống đai. Ở cấp độ này, lộ trình học bao gồm:​​​​​​

•     Ôn tập và nâng cao kỹ năng: Củng cố kỹ thuật Ukemi với sự di chuyển linh hoạt hơn, rèn luyện tư thế tấn công và phòng thủ.
•     Học thêm các kỹ thuật: Ném đa dạng như Ippon Seoi – nage (ném vai), Kesa – gatame (đè vai) và các đòn phối hợp đơn giản, làm quen với khống chế đối thủ dưới sàn (Newaza).
•     Phát triển khả năng: Phối hợp, tập luyện cùng nhau và tìm hiểu về khái niệm “cân bằng” trong Judo.

    Đai cam (4 Kyu)

    Đai cam là cấp độ trung gian, thể hiện sự trưởng thành rõ rệt trong quá trình học Judo. Cấp độ này sẽ giúp người học:

•     Kỹ thuật học được: Nâng cao kỹ thuật ném với các đòn như Tai – otoshi (quật nghiêng), Ko – uchi – gari (quét trong nhỏ), Uchi – mata (ném trong đùi) đồng thời tiếp tục luyện tập các tư thế khống chế và kỹ thuật thoát đè hiệu quả.
•     Tập trung phát triển: Khả năng kiểm soát cơ thể, hiểu sâu hơn về chiến thuật đi kèm với cường độ cao hơn.
•     Hiểu và vận dụng nguyên lý “Nhu thắng cương” trong thực tiễn, bắt đầu ứng dụng các bài quyền cơ bản (Kata) để làm quen với khía cạnh biểu diễn và kiểm tra lên đai.

    Đai xanh lá (3 Kyu)

    Đai xanh lá là cấp đai thứ tư trong hệ thống đai màu, đánh dấu một giai đoạn chuyển mình đối với võ sinh. Nội dung học tập bao gồm:

•     Kỹ thuật học được: Tập luyện mở rộng kỹ thuật ném nâng cao như Harai – goshi (hông quét), Okuri – ashi – barai (gạt chân kép), thực hành kết hợp chuỗi kỹ thuật ra đòn tấn công (renraku – waza) và phản đòn (kaeshi – waza), luyện tập bài quyền cơ bản như Nage – no – kata ở mức nhập môn và nâng cao khả năng khống chế, chuyển giao tư thế trên sàn (newaza transition).
•     Tư duy phát triển: Hiểu sâu hơn về kỹ thuật và phát triển khả năng xử lý tình huống linh hoạt.

    Đai xanh lam (2 Kyu)

    Đây là cấp độ đòi hỏi bản lĩnh thực chiến, khả năng kiểm soát bản thân và sự cân bằng giữa thể chất lẫn tinh thần. Qúa trình này sẽ giúp người học:

•     Kỹ thuật học được: Học thêm về kỹ thuật Uchi – mata (quật giữa đùi), Harai – goshi (quật hông xoay quét), luyện kết hợp đòn (Renraku – waza) và phản đòn (Kaeshi – waza), các đòn quét chân nhỏ yêu cầu kỹ thuật tinh tế (Ko – uchi – gari / Ko – soto – gari) và kỹ thuật kiểm soát và khóa siết (Katame – waza).
•     Tư duy phát triển: Tăng cường sự ổn định kỹ thuật và chiều sâu về tư duy chiến đấu. Đây cũng là bước đầu xây dựng phong cách cá nhân và chủ động trong chiến thuật cũng như thử sức thi đấu, tranh giải ở các giải đấu Judo.

    Đai nâu (1 Kyu)

    Đai nâu là cấp bậc cuối cùng trong hệ thống đai màu, thể hiện sự trưởng thành rõ rệt về kỹ thuật, thể lực và tư duy võ đạo. Yêu cầu đối với cấp độ này bao gồm:

•     Kỹ thuật học được: Thành thạo gần như toàn bộ kỹ thuật ném, khống chế và phản đòn trong hệ thống Kodokan, thực hành bài quyền (Kata) ở cấp độ nâng cao và có thể tham gia hỗ trợ huấn luyện trong lớp tập Judo.
•     Tư duy phát triển: Tư duy chiến lược và khả năng thi đấu.

    Đai đen (1 – 5 Dan)

    Đai đen là điểm khởi đầu của hành trình luyện tập Judo chuyên sâu. Cấp bậc này đánh dấu sự chuyển mình từ người học kỹ thuật cơ bản sang giai đoạn chuyên sâu về kỹ năng, tư duy và võ đạo của môn phái. Yêu cầu đối với cấp bậc này sẽ bao gồm:

•     1 Dan (Shodan): Nắm vững tất cả kỹ thuật ném và khóa căn bản, hiểu rõ triết lý Judo (Seiryoku – Zenyo (tối đa hóa năng lượng) và Jita – Kyoei (tông trọng lẫn nhau)) và có khả năng trình diễn Nage – no – Kata (các hình thức ném trong Judo).
•     2 Dan (Nidan): Rèn luyện thêm Katame – no – Kata (kỹ thuật khóa, siết, khống chế đối phương) và Kime – no – Kata (tấn công và phòng thủ), hiểu rõ nguyên lý chiến thuật nâng cao trong thi đấu và dạy võ sinh dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên cao cấp.
•     3 Dan (Sandan): Đào tạo võ sinh thi lên 1 Dan, làm giám khảo kì thi đai thấp và tham gia huấn luyện thi đấu chuyên sâu.
•     4 Dan (Yondan): Dẫn dắt lớp nâng cao, xây dựng chương trình giảng dạy và thẩm định chuyên môn, hỗ trợ công tác tổ chức thi đấu.
•     5 Dan (Godan): Tư duy sâu sắc về giáo dục, nhân cách và triết lý Judo đồng thời có khả năng huấn luyện cấp cao, diễn thuyết chia sẻ Judo với quốc tế, cố vấn chuyên môn cấp tổ chức và giao lưu, kết nối võ thuật với thế giới.

    Đai đỏ trắng (6 – 8 Dan) và Đai đỏ (9 – 10 Dan)

    Trong hệ thống đai của Judo, sau đai đen, người tập có thể được phong các bậc cao cấp hơn, biểu thị qua màu đai đỏ trắng và đai đỏ. Màu sắc đai không chỉ dừng lại ở việc thừa nhận trình độ kỹ thuật cao mà còn là minh chứng cho sự cống hiến một đời cho võ đạo của cá nhân người nhận. Vì vậy, số lượng người được mang hai màu đai này không nhiều.

•     Đai đỏ - trắng biểu tượng của trí tuệ, sự điềm tĩnh và uy tín trong cộng đồng Judo. Đai này chỉ dành cho những võ sư có trình đồ kỹ thuật cao, đã có nhiều năm giảng dạy, nghiên cứu và đào tạo thế hệ sau. Có thể kể đến các võ sự như: Wally Jay (Mỹ) đạt 6 Dan, Masahiko Kimura (Nhật Bản) đạt 7 Dan, Hatsuyuki Hamada (Nhật Bản) đạt 8 Dan.
•     Đai đỏ là cấp bậc cao nhất trong Judo, chỉ được trao cho những cá nhân có cống hiến đặc biệt xuất sắc và bền bỉ cho sự phát triển của Judo ở cấp quốc gia hoặc thế giới. Những người đạt đến đai đỏ thường là huyền thoại sống, những nhà giáo dục, tổ chức hoặc định hình triết lý về võ thuật, có công lớn trong việc phát triển phong trào và giữ gìn võ đạo.

    Một vài võ sư có đai đỏ: Georges Mehdi (Pháp/Brazil) đạt 9 Dan, Toshihiko Koga (Nhật Bản) đạt 9 Dan, Kyuzo Mifune (Nhật Bản) đạt 10 Dan.

Đai đỏ - trắng minh chứng cho sự cống hiến dành cho bộ môn Judo

Georges Mehdi (bên trái) và Kimura

3.3 Một số quy tắc đạo đức trong Judo

    Judo không chỉ là công cụ để thi đấu thắng thua, mà còn giúp con người phát triển hài hòa về cả thể chất (thân), tinh thần (tâm) và trí tuệ (trí). Khác với nhiều môn võ chỉ chú trọng vào đòn thế, môn võ này đề cao việc rèn luyện đạo đức, thái độ ứng xử và trách nhiệm với cộng đồng.

    Những quy tắc đạo đức cốt lõi trong Judo bao gồm:

•     Lễ nghĩa: Luôn cúi chào khi ra hoặc võ đường, trước và sau mỗi lần tập luyện hay thi đấu.
•     Khiêm tốn: Giữ thái độ không kiêu ngạo về đai đẳng, kỹ năng hay thành tích.
•     Tôn trọng: Luôn thể hiện thái độ tôn trọng đối với mọi người vì tôn trọng là gốc rễ của mọi võ đạo.
•     Tự chủ: Luôn kiểm soát cảm xúc, không nóng giận và không sử dụng Judo vào mục đích sai trái.
•     Trách nhiệm: Thể hiện qua việc luyện tập an toàn, không gây nguy hiểm cho bạn tập, biết nhận lỗi và sửa sai khi được chỉ bảo với tinh thần cùng nhau tiến bộ.
•     Dũng khí: Luôn dám thử thách, dám thất bại, dám đứng dậy sau mỗi lần ngã để làm lại từ đầu chứ không có thái độ né tránh.

4. Một số kỹ thuật cơ bản dễ học

Judo là môn võ có hệ thống kỹ thuật phong phú và được chia thành nhiều nhóm đòn khác nhau theo từng cấp độ. Đối với người mới bắt đầu, một số kỹ thuật cơ bản rất dễ tiếp cận, vừa giúp xây dựng nền tảng vững chắc vừa tạo cảm giác hứng thú ngay từ những buổi tập đầu tiên. Dưới đây là một số kỹ thuật cơ bản để người tập có thể hình dung được khi muốn tìm hiểu môn võ thuật này.

    4.1 Đòn ném qua vai

    Một trong những kỹ thuật phổ biến nhất là đòn ném qua vai, điển hình như “Ippon Seoi Nage”. Trong đó, người tập sử dụng vai và tay để bẫy và ném đối thủ về phía trước. Đây là đòn cơ bản, đẹp mắt, hiệu quả và rất thường gặp trong các trận đấu thực chiến lẫn biểu diễn kỹ thuật.

    4.2 Đòn quét chân

    Đòn quét chân là một trong những kỹ thuật cơ bản và phổ biến trong Judo. Đòn này là sự kết hợp nhịp nhàng giữa lực kéo từ tay và thao tác quét chân đúng thời điểm với mục đích làm đối phương mất thăng bằng và ngã xuống. Đây là kỹ thuật giúp người tập sớm làm quen với cảm giác điều phối lực, làm chủ nhịp độ và phát triển khả năng đọc chuyển động của đối phương. Mặc dù thoạt nhìn có vẻ nhẹ nhàng, nhưng hiệu quả mang lại rất cao nếu thực hiện chính xác.

    4.3 Ghim giữ hoặc khóa chặt đối thủ trên mặt đất

    Kỹ thuật ghim giữ hoặc khóa chặt đối thủ trên mặt đất (Osaekomi – waza) là một trong những nhóm kỹ thuật cơ bản nhưng vô cùng quan trọng trong Judo, đặc biệt trong giai đoạn nhập môn. Ở kỹ thuật này, người học được rèn luyện cách khống chế và kiểm soát đối phương khi đã đưa họ xuống sàn thông qua việc giữ chặt phần vai và hông khiến đối thủ không thể phản kháng.

    4.4 Kỹ thuật ngã an toàn (Ukemi)

    Điểm đặc biệt trong khi luyện tập Judo là chú trọng đến việc bảo vệ người tập thông qua kỹ thuật ngã an toàn gọi là Ukemi. Ngay từ những buổi đầu, người học được hướng dẫn cách té ngã đúng kỹ thuật để giảm thiểu chấn thương khi bị ném hoặc mất thăng bằng. Kỹ năng này không chỉ hữu ích trong võ đường mà còn giúp người tập phản xạ tốt khi gặp tình huống ngã bất ngờ trong đời sống hàng ngày.

Mang trong mình một phần lịch sử, là tinh hoa của thiền học, là hiện thân của con người và hàng tram năm văn hóa Nhật Bản, Judo chính là viên ngọc của đất nước này. Ngày nay, môn võ Judo đã vượt ra khỏi biên giới Nhật Bản để đi bất cứ đâu trên thế giới. góp phần mang tinh thần võ sĩ đạo của người Nhật truyền bá năm châu.

Nguồn tài liệu tham khảo:

1. decathlon; Võ Judo là gì? Tìm hiểu môn võ "Nhu thắng cương" nổi tiếng từ Nhật Bản.

2. tournhatban.net; 2021; Judo - bộ môn võ thuật nổi tiếng ở Nhật Bản.

3. japan.net.vn; 2022 ;Nhu đạo Judo - môn võ thuật của người Nhật Bản.

Xem thêm bài viết: Khám phá văn hóa Nhật Bản với chủ đề: Đấu vật Sumo (Phần 1)

Ngày 28 Tháng 10 Năm 2025, Admin N.